Karnoprawne konsekwencje posiadania narkotyków

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, posiadanie w Polsce narkotyków stanowi przestępstwo. Jednakże to, jaka zostanie wymierzona za to kara zależy od kilku czynników takich jak ilość posiadanych narkotyków, rodzaju narkotyków, a także tego czy dana osoba miała już wcześniej problemy z prawem. W niektórych przypadkach możliwe jest również umorzenie postępowania karnego. Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje dotyczące penalizacji przestępstwa posiadania narkotyków. 

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii 

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, przyjęta w 2005 roku, szczegółowo reguluje to, jakie działania związane z narkotykami uznawane są za nielegalne. Oprócz produkcji narkotyków i wprowadzania ich do obiegu, niezgodne z prawem jest posiadanie narkotyków, a także sprowadzanie ich do Polski.

Zgodnie z art. 62 wspominanej ustawy „1. Kto, wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. 2. Jeżeli przedmiotem czynu, o którym mowa w ust. 1, jest znaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.”

Czym jednakże są narkotyki? Wedle definicji ustawowej narkotykami nazywamy środki odurzające, substancje psychotropowe i psychoaktywne pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działające na ośrodkowy układ nerwowy. Narkotyki można podzielić na „miękkie” – np. marihuana, haszysz oraz „twarde” – np. heroina czy kokaina. Zazwyczaj posiadanie narkotyków „twardych” wiązać się będzie z surowszymi konsekwencjami prawnymi.

Rodzaj posiadanego narkotyku a wymiar kary

Rodzaj posiadanego środka ma istotne znaczenie przy określaniu kary, bowiem niektóre substancje są uznawane za bardziej szkodliwe lub niebezpieczne niż pozostałe. Z kolei posiadanie narkotyków o większym ryzyku uzależnienia lub tych, które niosą poważniejsze zagrożenie dla zdrowia publicznego, może skutkować surowymi konsekwencjami prawymi.

Dla przykładu wskazać można chociażby na marihuanę, która jest jedną z najczęściej posiadanych substancji w przypadkach spraw o narkotyki. Zgodnie ze wspomnianym już wcześniej przepisem ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zależności od ilości posiadanej substancji sprawcy może grozić grzywna, kara ograniczenia wolności, a nawet kara pozbawienia wolności nawet do 3 lat. Jeśli jednak posiadana ilość marihuany jest znaczna, sprawca może spodziewać się kary pozbawienia wolności od roku do 10 lat.

Wpływ ilości posiadanych narkotyków na wymiar kary

Ilość posiadanych narkotyków będzie miał wpływ na to, czy czyn przestępny związany z ich posiadaniem zostanie zakwalifikowany jest posiadanie środków „na własny użytek”, a więc w niewielkiej ilości, czy też będzie stanowił czyn kwalifikowany zagrożony surowszą karą. 

W praktyce postępowań karnych ilość posiadanych narkotyków przelicza się na porcje - im jest ich więcej, tym surowsza może być odpowiedzialność karna. Posiadanie niewielkiej ilości narkotyków, przeznaczonej na własny użytek, może być uznane za przypadek mniejszej wagi, co skutkuje łagodniejszą karą – grzywną, karą ograniczenie wolności albo pozbawienia wolności do roku. 

Przy ocenie, czy posiadanie narkotyku można uznać za wypadek mniejszej wagi w rozumieniu art. 62 ust. 3 u.p.n. należy brać pod uwagę nie tylko samą ilość środka odurzającego lub substancji psychotropowej, która wystarczała na utworzenie jednej porcji skutecznej psychoaktywnie, ale także rodzaj narkotyku (np. amfetamina nienależąca do narkotyków najłagodniejszych) oraz okoliczności podmiotowe czynu (np. że oskarżony był już karany za przestępstwo z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii) (Postanowienie SN z 9.01.2019 r., IV KK 717/18, LEX nr 2604708).

Z kolei posiadanie znacznej ilości narkotyków jest traktowane jako poważne przestępstwo o dużej społecznej szkodliwości. Przypadek ten przewidziany został w ust. 2 wspomnianego już art. 62 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. W przypadku tego typu kwalifikowanego przewidziana została surowsza kara, a mianowicie kara pozbawienia wolności od roku do lat 10. Problem w tej sytuacji jawi się w określeniu „znacznej ilości”. Co konkretnie należy jednak rozumieć pod pojęciem „znaczna ilość”? 

W orzecznictwie wskazuje się, iż ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, która mogłaby jednorazowo zaspokoić potrzeby co najmniej kilkudziesięciu osób uzależnionych, jest znaczną ilością (Wyrok SA w Poznaniu z 12.05.2022 r., II AKa 35/22, LEX nr 3566980). Za znaczną ilość przyjmuje się ilość wystarczającą do odurzenia co najmniej kilkudziesięciu osób, przy czym w przypadku marihuany tzw. "działka konsumpcyjna" pozwalająca na odurzenie wynosi 0,5 do 1 grama (Wyrok SA w Katowicach z 24.04.2023 r., II AKa 529/22, LEX nr 3647220).

O tym zatem, co oznacza „znaczna ilość” decyduje fakt, że posiadany narkotyk mógłby zaspokoić potrzeby kilkudziesięciu osób.

Umorzenie postępowania karnego – kiedy jest możliwe? 

W wyjątkowych sytuacjach ustawa dopuszcza możliwość umorzenia postępowania karnego. Możliwość taką przewiduje art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zgodnie z którym „Jeżeli przedmiotem czynu, o którym mowa w art. 62 ust. 1 lub 3, są środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej, przeznaczone na własny użytek sprawcy, postępowanie można umorzyć również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli orzeczenie wobec sprawcy kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu, a także stopień jego społecznej szkodliwości.”

Przesłankami umorzenia postępowania karnego w przypadku posiadania narkotyków są zatem:

• środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej  - a więc jedna, dwie porcje (maksymalnie kilka porcji), przeznaczone do zaspokajania doraźnych potrzeb posiadacza,
• przeznaczone są one na własny użytek sprawcy - przy czym przeznaczenie narkotyków na własny użytek sprawcy musi wynikać z faktów i dowodów sprawy),
• orzeczenie wobec sprawcy kary za ich posiadanie byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu, a także stopień społecznej szkodliwości – w tym zakresie pod uwagę brane będą takie okoliczności jak m.in. to, czy sprawca był jedynym potencjalnym konsumentem posiadanych narkotyków, czy jest to pierwsze naruszenie przez niego przepisów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w jakich okolicznościach sprawca posiadał narkotyki itp.

Dla podjęcia decyzji o umorzeniu konieczne jest łączne spełnienie wszystkich wymienionych przesłanek.

Zgodnie ze wspomnianym przepisem postępowania można umorzyć jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia (a więc już po powzięciu wiedzy przez organy ściągania o popełnieniu przestępstwa), ale także w dalszym etapie postępowania, w tym w postępowaniu przed sądem. 

Posiadanie narkotyków – skorzystaj z pomocy adwokata

To, jaka kara zostanie wymierzona za posiadanie narkotyków, zależy od wielu czynników. Warto jednak wiedzieć jakie są sposoby pozwalające na złagodzenie kary. W tym zakresie nieoceniona może okazać się pomoc adwokata, dzięki któremu kara za posiadanie narkotyków może być mniej dolegliwa.

Nasza Kancelaria oferuje fachową i kompleksową pomoc w sprawach karnych, w tym obronę w sprawach prowadzonych w oparciu o przepisu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. 

Potrzebujesz pomocy? - Zapraszamy do kontaktu.