Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie służebności przesyłu, co oznacza dla właścicieli nieruchomości ?

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadły w dniu 2 grudnia 2025 r. jest przełomowym orzeczeniem, dla wielu milionów właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe i otwiera im możliwość ubiegania się o należne im odszkodowania.

Wiele prywatnych podmiotów oczekiwało na rozstrzygnięcie jakie miał wydać Trybunał Konstytucyjny w sprawie służebności przesyłu czyli urządzeń przesyłowych takich jak: linie energetyczne, słupy wysokiego napięcia, gazociągi, rurociągi, ciepłociągi, wodociągi, kanalizacja, światłowody i inne sieci infrastrukturalne. Wskazana infrastruktura wybudowana została w większości przypadków w czasach PRL i później bez umowy z właścicielem i nierzadko również bez decyzji wywłaszczeniowej ograniczającej prawo własności.

Służebność przesyłu a wyrok TK – o co pytał Trybunał, dlaczego sprawa była tak istotna i co orzekł Trybunał?

TK jednoznacznie wskazał, że dotychczasowa praktyka nieodpłatnego korzystania z prywatnych nieruchomości przez przedsiębiorstwa przesyłowe była niezgodna z Konstytucją. Tego właśnie dotyczyło pytanie prawne w sprawie o sygn. akt P 10/16 które brzmiało - czy dopuszczalna jest wykładnia art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1–2 k.c., która pozwalała przedsiębiorstwom na zasiedzenie służebności gruntowej „odpowiadającej treścią służebności przesyłu” jeszcze przed wprowadzeniem tej instytucji do Kodeksu cywilnego 3 sierpnia 2008 r., i to w sytuacji, gdy nie wydano decyzji administracyjnej na podstawie przepisów wywłaszczeniowych ? 

Trybunał Konstytucyjny opowiedział się jednoznacznie po stronie właścicieli nieruchomości gdyż stwierdził, że wskazane przepisy (art. 285 §1–2 k.c. stosowane w praktyce razem z art. 292 k.c.) w rozumieniu pozwalającym na zasiedzenie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu sprzed 2008 r. bez decyzji wywłaszczeniowej są niezgodne z Konstytucją RP i standardem ochrony własności.

Najprościej ujmując niedopuszczalnym jest „zasiedzenie” prawa do korzystania z cudzej działki, jeśli państwo nigdy formalnie nie ograniczyło własności decyzją administracyjną. TK podkreślił, że własność może być ograniczana wyłącznie w drodze ustawy i za słusznym ekwiwalentem.

Urządzenia przesyłowe a prawo własności: co wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2025 roku oznacza dla właścicieli nieruchomości?

Wyrok TK jest przełomowy dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi, gdy przedsiębiorstwo nie ma umowy ani decyzji wywłaszczeniowej. W takich sprawach zarzut zasiedzenia może być obecnie nieskuteczny, a właściciel zyskuje pełną ochronę petytoryjną.

W praktyce otwiera to drogę do dochodzenia następujących roszczeń:

1. Wynagrodzenia / odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości
   Skoro nie doszło do zasiedzenia, przedsiębiorstwo korzystało z gruntu bez tytułu prawnego, więc właściciel może żądać zapłaty za korzystanie z działki wstecz – w granicach przedawnienia (co do zasady 6 lat, a w części przypadków 3 lata). To roszczenia najczęściej opisywane przez właścicieli jako: „odszkodowanie za słupy energetyczne”, „zapłata za linię energetyczną na działce”, „wynagrodzenie za gazociąg na działce”.
2. Ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem (art. 305² §2 k.c.)
   Właściciel może domagać się sądowego ustanowienia służebności przesyłu i trzymać realne pieniądze za pas służebności / pas eksploatacyjny. To rozwiązanie godzi interes publiczny z konstytucyjnym prawem do odszkodowania.
3. Usunięcia urządzeń przesyłowych z działki. W braku tytułu prawnego właściciel może żądać usunięcia infrastruktury (roszczenie negatoryjne). W praktyce często jest to ważny argument negocjacyjny prowadzący do ugody i wynagrodzenia.

Co dalej, co należy zrobić, aby otrzymać odszkodowanie ?

Na skutek wyroku Trybunały Konstytucyjnego lawinowo wzrośnie liczba spraw o ustanowienie służebności przesyłu i zapłatę odszkodowań za wszelkie urządzenia przesyłowe. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wymusi również na przedsiębiorstwach przesyłowych podjęcie negocjacji w zakresie ugodowego zakończenia ewentualnych sporów oraz uniemożliwi im powoływanie się na zarzut zasiedzenia. 

Każdy właściciel, których chce dochodzić swoich praw winien ustalić czy w odniesieniu do jego nieruchomości istnieje decyzja wywłaszczeniowa, zabrać stosowne dokumenty, wycenić roszczenie i rozpocząć postępowanie w przedmiocie uzyskania należnego odszkodowania. 

Kancelaria zaprasza zainteresowane osoby w celu dochodzenia stosownych roszczeń wobec przedsiębiorców przesyłowych. Kancelaria reprezentuje klientów od początku procesu negocjacyjnego po sprawy sądowe, aby uzyskać stosowne odszkodowania dla swoich klientów.